Parool 7/12/2010

 

Beeld John James Audubon 
© Teylers Museum Haarlem

Vogels duur geveild

Een origineel exemplaar van ‘The Birds of America’ bracht ruim 8,4 miljoen euro op bij veilinghuis Sotheby’s in Londen. Het Haarlemse Teylers Museum kocht het omvangrijke vogelboek ooit voor 2200 gulden, direct van maker John James Audubon.

 

In 1834 was de productie van ‘The Birds of America’ een hopeloze onderneming. De Amerikaanse vogeldeskundige en tekenaar John James Audubon had als persoonlijke missie alle vogels van Noord-Amerika op ware grootte te tekenen.
Daardoor kwam hij op een zogeheten dubbel olifantsformaat uit, pagina’s van 97 centimeter hoog en 64 centimeter breed. De reiger en flamingo moesten zich met hun lange hals evengoed in vreemde bochten wringen om op de pagina te passen. Maar daar vond Audubon iets slims op, hij liet de reiger naar achter spieden waardoor hij precies op de pagina paste.
Door de vogels in actie te tekenen gaf Audubon zijn werk de nodige dramatiek, een roofvogel liet hij naar zijn prooi duiken. Zo zien we meteen wat de 435 afgebeelde vogels eten, hoe ze leven, jagen en nestelen. “Deze werkwijze verklaart de enorme waarde van ‘The Birds of America’,” zegt Marjan Scharloo, directeur van Teylers Museum dat het boek in vier delen in de kast heeft liggen.
“Het uitzonderlijke formaat was zeker in die tijd heel bijzonder. Alle platen van alle boeken werden met de hand ingekleurd. De kwaliteit is eveneens uitzonderlijk en natuurhistorisch gezien een mijlpaal.”
Audubon had berekend dat hij met 300 exemplaren uit de kosten zou zijn. Maar het werden er naar maar zo’n 192. Want het Britse koningshuis en andere gefortuneerde liefhebbers wilden best een exemplaar, maar meer aftrek was er niet. “Dat maakt de huidig bestaande exemplaren zeldzaam.” Waarschijnlijk zijn er nog 134 over waarvan slechts een paar in particulier bezit zijn. Teylers bezit het enige exemplaar in de Benelux.
Het exemplaar dat nu geveild wordt is afkomstig van Lord Hesketh. Zal deze Brit met pijn in het hart afstand doen? “De familie Hesketh bezit al generaties lang een enorm kasteel,” weet Scharloo. “Daar hangen wel meer mooie spulletjes. Een meesterwerk meer of minder maakt misschien niet veel uit. De opbrengst van dit stuk hebben ze hard nodig voor het kostbare onderhoud van het kasteel.”
Wie zal er vanavond met de buit vandoor gaan in New York? Een rijke Chinees of Rus of een sjeik uit Saoedi Arabie, vermoedt Scharloo. Tien jaar geleden deed een gaaf origineel van ‘The Birds of America’ 8,8 miljoen dollar, ruim zes miljoen euro.

Het Teylers-exemplaar zal straks ongeveer dezelfde waarde hebben als de recordopbrengst die het stuk van vandaag gaat opleveren. Is het niet verleidelijk dat ook om te zetten in klinkende munten? Scharloo: “In de jaren negentig bood een particulier ons al eens zo veel geld voor ‘Birds’ dat we daar de complete bouw van onze nieuwe vleugel mee hadden kunnen bekostigen. Maar denk maar niet dat wij dit kroonjuweel ooit van de hand doen.”
Tijdens de expositie ‘Vogels van Formaat’ toonde Teylers Museum in 2007/2008 alle vier delen waaruit het liefkozend genoemde ‘Birds’ bestaat.
“Elke dag mochten we om de beurt een pagina omslaan, dat was een feestje voor ons als medewerkers. Er kwamen mensen uit het hele land kijken. Om alle 435 pagina’s te kunnen aanschouwen kwamen sommige mensen zelfs elke dag langs.”