25 jaar Studio Jan de Boer

Omslagen van bestsellers als Joe Speedboot van Tommy Wieringa of de literaire thrillers van Nicci French komen van de tekentafels van Studio Jan de Boer. De ontwerpstudio viert zijn 25-jarig bestaan.


Het jubileum van Studio Jan de Boer is geen reden om terug te kijken op voorbije jaren. Vooruit wil Jan de Boer. “We komen met een nieuwe site met een minder zakelijke uitstraling maar de nadruk op het plezier. We maken een eigen boek. We willen laten zien dat we steeds meer een totaalpakket van diensten leveren aan onze klanten.”

Jaarlijks produceert de ontwerpstudio zo’n vijfhonderd boekomslagen, waaronder die van Joe Speedboot van Tommy Wieringa of bijvoorbeeld de literaire thrillers van Nicci French. “Maar de wereld mag weten dat we ook ambitieuze ontwerpen kunnen maken die meer uit de bocht gaan dan het werk waar we ons succes tot nu toe aan te danken hebben. En ik zou ook wel campagnemateriaal willen maken voor andere culturele sectoren dan de boekenbranche, affiches voor festivals bijvoorbeeld.”

De studio grijpt het jubileum aan om stil te staan bij de positie van het bedrijf. Al houdt dat vooral in nieuwe ambities formuleren en klanten enthousiasmeren voor komende initiatieven. “We gaan flink uitpakken met een groot feest in december, het wordt een eerbetoon aan onze klanten.” De sleutel van het succes van de studio ligt volgens Jan de Boer voor een groot deel in de vriendschappelijke relatie met klanten.

“De sfeer in het boekenvak is geweldig. Ik herken bij uitgeverijen de bevlogenheid en betrokkenheid waarmee mensen werken. Misschien is dat inherent aan bezig zijn met cultuur en daar zelf midden in staan. Bovendien wordt nergens zo veel gedronken en gerookt als in dit vak. Heerlijk.”

Hoewel het ontwerpen en uitwisselen van bestanden uiteraard voor het grootste gedeelte via computers en servers gaat, is werkelijk contact onmisbaar volgens De Boer. “Ontwerpen bekijken, even kletsen, snel iets overleggen, kennis maken met auteurs, daar besteden wij veel tijd aan. Je moet elkaar zien en voelen wat er aan de hand is om echt goed te kunnen samenwerken.”

Daarom fietst ontwerper Jan de Boer dagelijks op zijn vouwfiets naar uitgevers langs de grachten van Amsterdam. Hij regelt zoals hij zelf zegt de Buitenlandse Zaken van het bedrijf dat hij in 1985 oprichtte. “Ik vind het heel gezellig om langs te gaan. Zo kan ik me lekker overal tegenaan bemoeien. Ik vertel graag hoe het moet,” vertelt hij lachend aan de grote houten tafel in de studio aan de Van Diemenstraat in het Westelijk Havengebied.

Mede-eigenaar en -directeur Barbara van Ruyven regelt de Binnenlandse Zaken. Zij is goed in het runnen van de zaak en het zorgen voor de zes vaste medewerkers en freelancers. Hoewel ze overal samen verantwoordelijkheid voor dragen, zijn de taken duidelijk verdeeld naar interesse en kunnen. Van Ruyven: “Jan is de romanticus, ik ben de pragmaticus. Af en toe vliegen we elkaar in de haren. We vullen elkaar vooral goed aan en dat werkt handig. Als je samen een bedrijf runt heb je toch een soort zakelijk huwelijk.”

Terwijl de woordenstroom van Jan de Boer maar net is bij te houden, leunt Barbara van Ruyven rustig in haar stoel. Af en toe vult ze De Boer aan, ze klinkt rustiger en weloverwogen maar praat net zo bevlogen over de studio.
Toen Van Ruyven eind 1998 vers van de Rietveld Academie op gesprek kwam was er meteen een klik. De Boer: “Ze had een map met geweldige ontwerpen, ze wist wat ze wilde en het was me al snel duidelijk dat ze ontzettend goed kan werken.” Dus toen een jaar later de werkstroom toenam twijfelde hij geen moment om haar te vragen zijn zakenpartner te worden. Maar dat was Van Ruyven te snel. Ze vertrok, bleef nog wel voor de studio freelancen maar wilde ook verder kijken in de wereld. In 2002 kwam ze terug, het aanbod van Jan gold nog steeds.
De Boer: “Je gaat het ontwerpersvak niet in om een onderneming te stichten. Maar het is gewoon zo gegroeid. Ik was in mijn eentje begonnen en omdat ik zo veel werk had heb ik er mensen bijgehaald, zodat ik mijn klanten goed kon bedienen. Ja, en als je mensen in dienst gaat nemen, moet je ook goed voor ze zorgen. Maar dat vergt andere kwaliteiten en die heb ik niet allemaal in huis. Barbara gelukkig wel.”

De huidige omvang van het bedrijf is ruim voldoende, vinden ze. Van Ruyven: “Klanten kunnen op ons rekenen, er is altijd iemand aanwezig. Jan en ik willen zelf blijven ontwerpen, dat doen we allebei ongeveer de helft van onze werktijd. Als we nog meer mensen in dienst zouden nemen worden we te veel managers, dat willen we niet.”
De studio huist in een grote open ruimte met driehonderd vierkante meter vloer in een voormalig pakhuis.
Links zitten Barbara en Jan aan een grote raampartij met uitzicht op het water en de masten in de Oude Houthaven. Een open keuken en de entree breken de ruimte, rechts werken de jonge ontwerpers samen aan een blok bureaus. Er is net een nieuwe keuken geplaatst en er komt een grote nieuwe houten tafel met robuuste lampen. Dagelijks wordt er huiselijk geluncht met veel vers beleg en pakken hagelslag. De Boer: “We zijn een soort familie hier.”
Een lange wand beslaat meters boeken, aan een andere wand hangen publiciteitsposters die ook uit de studio komen.

De geschiedenis van de studio kent drie bedrijven. Tijdens het eerste bedrijf is het een eenmanszaak die Jan de Boer start nadat hij het vak heeft geleerd in dienst bij achtereenvolgens een reclamestudio, als lettertekenaar bij Donald Duck en als beginnend vormgever bij de wetenschappelijke uitgeverij van Elsevier.
De Boer: “Ik ben nog steeds trots dat ik in sommige omslagen van doorgaans droge wetenschappelijke werken punkinvloeden heb kunnen gebruiken.” Hij is ook nog een tijdje als vormgever in dienst bij Muziekblad Oor, wat goed aansluit bij de persoonlijke interesse van De Boer.

Het tweede bedrijf start met de verhuizing van Vianen naar Amsterdam. “Alle literaire uitgevers zitten in deze stad, hier gebeurt ‘het’ toch echt.” In 1999 neemt het werk substantieel toe als uitgeverij De Bezige Bij een groot deel van haar omslagen door Studio Jan de Boer laat maken. Dan zet het derde bedrijf in, waarin Van Ruyven een grote rol speelt en de zaak verder professionaliseert.

Pas de laatste tien jaar komen uitgevers met uitgebreide publiciteitscampagnes rondom titels en auteurs. Studio Jan de Boer denkt graag mee over manieren waarop dat kan. En dat gaat verder dan alleen het omslag van een boek.
Van Ruyven: “Ons wordt wel eens verweten dat we een soort commerciële fabriek zijn. Inderdaad, we produceren heel erg veel. Dat is juist een bewuste keuze, wij kunnen veel leveren, wij willen graag blijven variëren. Dat houdt het ontwerpen spannend.” Zo kan het dat de Origami Express naast de Memoires van een slecht mens liggen bij de pas geleverde uitgaven waaraan de studio bijdroeg.
Van Ruyven: “Het is leuk om voor saai aandoende hobbyboeken ook iets leuks te verzinnen. Bovendien hebben wij steeds meer taken naar ons toe getrokken.

Samen met de lithograaf Plusworks die hier in hetzelfde pand huist verzorgen wij ook het hele prepressproces. Daardoor steekt de kwaliteit die wij leveren uit boven het gemiddelde. Uitgeverijen zien dat en kiezen daarom graag voor ons werk.” De oprukkende digitalisering zien De Boer en Van Ruyven niet als een bedreiging.

De Boer: “De serieuze doorbraak van het e-book gaat nog wel even duren. Maar bovendien zie ik ze helemaal niet als een bedreiging. Wij maken inmiddels ook al boektrailers, filmpjes ter promotie van boeken die auteurs of uitgeverijen op hun site kunnen plaatsen. Ook waren we betrokken bij de ontwikkeling van de dwarsligger, die kleine boekjes waar je niet van links naar rechts doorheen leest maar van boven naar beneden.
Door het aldoor groeiende aanbod en de nieuwe ontwikkelingen in boekenland moeten uitgevers des te meer hun best doen om lezers te verleiden. Daardoor hebben ze ons meer nodig dan ooit. Verleiden is ons vak, in welke vorm dan ook.” 2 december viert Studio Jan de Boer zijn 25-jarig bestaan met onder meer de jubileumuitgave Als het omslag maar goed is.