Quest Psychologie 01|09|2011

Fotografie Johannes Abeling

Werk Van der Gang Watches

Horlogebouwer heeft haast

Wybe van der Gang worstelt met de tijd. In het Friese stadje Dokkum ontwikkelt hij een eeuwdurende kalender. Zijn nieuwste uurwerk bestaat nu alleen nog op papier. ‘Met kerst moet het horloge functioneren. We hebben de techniek exact uitgedacht. Maar of alle radertjes straks ook echt met elkaar samenwerken is nog de vraag.’

 

‘Samen met mijn medewerkers werk ik al vijf jaar aan dit model. Eerst moesten we apparatuur en kennis in huis halen waarmee we dit horloge kunnen produceren. Inmiddels zijn we zo ver dat we kunnen gaan assembleren; alle onderdelen in elkaar zetten. We beginnen met de       nieuwe complicatie: de eeuwdurende kalender. Perpetual calender noemen de Engelsen het mechanisme op de wijzerplaat dat de juiste datum aangeeft tot in de spreekwoordelijke eeuwigheid. Slechts enkele horlogemerken in het hoge segment hebben zo’n functie in hun      uurwerken.
Het is bijzonder dat een klein bedrijf als dat van ons in staat is zo’n geavanceerd uurwerk te ontwikkelen en te maken. Het vergt alles bij elkaar nogal wat investeringskosten. Onze eeuwdurende kalender geeft tot 2499 het jaartal aan. Het kost ongelofelijk veel rekenwerk en gepuzzel om dat kloppend te krijgen. Geen enkel jaar bevat precies 365 dagen, om de kalender toch op dat aantal te houden kennen we schrikkeldagen in elk jaar dat deelbaar is door vier, behalve in eeuwjaren. Eeuwjaren kennen alleen een schrikkeldag als ze deelbaar zijn door 400, zoals het jaar 2000. We denken nu het mechanisme zo te kunnen bouwen dat het wijzertje in ieder geval de komende eeuwen exact nauwkeurig de datum kan aangeven.
Als we dit kunnen, staan we op de kaart in de wereld van horlogemakers. We hebben nog maar weinig tijd. En hoewel alles tot in detail is uitgedacht, kan het nog helemaal misgaan. Heel spannend. Ik hoop tijdens het kerstdiner de eerste versie van dit nieuwe horloge te dragen.’

 

Gouden gloed is een cadeautje
‘Al tijdens mijn opleiding aan de Leidse instrumentenmakers School heb ik een leraar eens gevraagd: ‘ik wil een horloge maken, hoe moet dat?’ Maar nadat ik mijn diploma kreeg, ben ik in 1990 gestart met een bedrijf in fijnmechanica. We maken minuscule onderdeeltjes die worden gebruikt in de luchtvaartindustrie en in apparatuur voor medische- en laboratoriumtechniek. Die techniek komt al heel dicht bij het maken van horlogeonderdelen.
Doordat mijn bedrijf goed liep, kon ik mijn droom achterna gaan: een eigen horloge ontwikkelen. Het begon als hobby. Na veel rekenen en tekenen durfde ik de stap te zetten om een apart bedrijfje op te richten alleen voor de horloges. We zijn begonnen met het ontwikkelen en maken van een kast. Daarvoor gebruiken we bewerkingstechnieken die we toepassen in de fijnmechanica. Dat zorgt voor een hoogwaardiger resultaat dan gangbaar is in horloge-industrie. Onze basis is daardoor uniek. Een massief stuk roestvrij staal van een kilogram bewerken we tot een kast overblijft van achttien gram.
Ik durf te zeggen dat wij de beste ’s werelds mooiste stalen kast maken. Een glad vlak maken wij werkelijk vlak, zonder enige oneffenheid. We gebruikten bestaande uurwerken uit Zwitserland. De wijzerplaat en verschillende functies zoals de secondewijzer en stopwatch hebben we zelf ontworpen, dat zorgt voor een eigen uitstraling. In mijn meest recente model wilde ik een maanstandaanduiding die anders is dan gebruikelijk. We hebben een extra laag op het uurwerk aangebracht waarop de stand van de maan wordt weergegeven zoals die werkelijk aan de lucht staat. Dus als een sikkel, halfvol of vol. Zo bouwen we steeds verder.
Het creatieve proces van ontwerpen is bijzonder. Ik vind het ontzettend leuk om zoiets moois te maken. Ik zie altijd dingen die beter kunnen, de manier waarop het glas is geslepen, een kast die iets te massief is. Maar soms pakt een besluit zelfs mooier uit dan je op de tekentafel of in de werkplaats kunt bedenken. De eerste gouden kast die we maakten bevat een gouden ring die een warme gloed werpt op de wijzerplaat. Dat had ik niet voorzien toen we bezig waren. De uitstraling van dat horloge is daardoor echt een cadeautje.’


Elk detail moet kloppen
‘Mijn uitgangspunt is voortdurend: iets nieuws maken. Daarin zoek ik uitersten. Ik wil de grens opzoeken. Hoe groot kan ik een teller maken? Hoe kan ik een tweede tijdsaanduiding toevoegen zonder de vormgeving geweld aan te doen? Het is een langzaam ontstaansproces waarin alles moet kloppen. De moeilijkheidsgraad van werken op de vierkante millimeter is hoog. Zelfs de modernste apparatuur en de meest geavanceerde machines moeten door ons met de hand worden bediend. Het maken van mechanische horloges blijft een vakmanschap. Ik puzzel net zo lang tot ik iets moois heb gemaakt. Tot het klopt, tot het goed voelt, tot het een deel van mezelf geworden is.
Dat perfectionisme heb ik in alles. Of ik nou een horloge maak of een huis bouw. De laatste vijf procent die je ergens in steekt, bepaalt of iets goed is of niet. Dat kleine stukje kost bijna net zo veel energie als de eerste vijfennegentig procent. Je kunt een geweldig huis bouwen, maar als je daktrimmetje net niet goed is, dan breek je dat hele huis af. Ik kijk voortdurend naar de details en ik ben altijd kritisch. Het is bij mij bijna nooit goed. Voor mensen die met mij werken kan dat lastig zijn, omdat ik altijd kritisch ben.
Op hoog niveau iets voor elkaar krijgen betekent continu worstelen. Ik denk niet dat ik mijn ambities bereik doordat ik verschrikkelijk intelligent ben. Maar ik ben wel extreem intelligent op een heel smal gebiedje. Het zit hem denk ik het doorzien van hoe iets moet worden. Je moet weten welke stap de volgende is en hoe je verschillende stappen in een proces aan elkaar koppelt. Ik zet graag een puntje in de verte neer en daar werk ik dan naartoe. Ik ben vaak al een paar punten verder dan de ander, niet iedereen kan volgen wat ik in mijn hoofd heb.’


Doorgaan tot het lukt
‘Het ontwikkelen van de eeuwdurende kalender is een bijzonder ambitieus project. Ik heb nooit gedacht: dat doen we even. We begonnen vijf jaar geleden al met achterstand. Want we startten niet alleen op nul, maar we moesten ook alle kennis en techniek ontwikkelen. Het voordeel van blanco beginnen is dat je niet wordt gehinderd door enige kennis.
Na drie jaar hebben we besloten de ontwikkeling over een compleet andere boeg te gooien. We stonden niet meer achter het ontwerp van de nieuwe wijzerplaat, daardoor moest de achterliggende techniek ook helemaal opnieuw uitgedacht worden. De tijd en energie die we in dat proces hadden gestoken voelde niet als weggegooid. We hebben er veel van geleerd en ik zou onmogelijk iets kunnen maken waar ik niet in geloof.
Als ik iets wil kunnen, ga ik net zo lang door tot het lukt. Voordat ik begon met het maken van horloges wist ik niet of het een commercieel succes zou worden. Als ondernemer vind ik dat natuurlijk wel belangrijk, gelukkig maken we al winst. Onze klanten zijn leuke mensen, ondernemende types die iets maken van hun leven. Ze waarderen de echtheid van onze horloges. Waarschijnlijk ziet een klant niet eens alle details waar wij zo hard aan werken. Maar de optelsom van al die details zien mensen aan de uitstraling van het geheel. Ik vind het mooi als met klanten werkelijk aandacht hebben voor wat ik maak.
Concessieloos zijn is in mijn vak een vaardigheid, in de omgang met anderen kan het onhandig zijn. Gelukkig heb ik door mijn ondernemersschap op dat vlak een flinke inhaalslag gemaakt. Ik kom er steeds meer achter dat vlotte types niet perse charismatisch zijn of over meer eigenheid beschikken. In tegendeel. Ik conformeer me niet en doe niet mee met anderen. Ik merk steeds meer dat dat een kwaliteit kan zijn.’


Iets moois wat werkt
‘We werken nu met twaalf mensen: een horlogemaker, een constructeur, een vormgever, technici. Ik ben zelf geen horlogemaker maar ik ben degene die dingen vlottrekt. Ik zorg voor de vooruitgang. Voorlopig houd ik me nog bezig met de volledige bedrijfsvoering. Maar ik hoop het managen van mijn bedrijven in de toekomst meer aan andere over te kunnen laten. Dan kan ik zo veel mogelijk van mijn tijd besteden aan het uitdenken en verwezenlijken van mijn ideeën.
Het gaat mij er vooral om iets heel moois te maken dat echt werkt. Ik vind het geweldig dat we nu met behulp van een Zwitserse tandwielfreesmachine zelf rondseltjes en tandwieltjes kunnen maken waarvan ik twee jaar geleden niet had gedacht dat ooit te kunnen. Wij leveren zelfs op bestelling onderdeeltjes aan een Zwitsers horlogemerk dat een luxe mobiele telefoon ontwikkelt met een ingebouwd uurwerk. De Zwitsers kijken vol belangstelling naar ons.
Als ik ooit stop met werken wil ik die eerste horlogefabriek in Nederland hebben neergezet. Waarom? Als je je bij alles wat je doet afvraagt wat de zin is, dan begin je niet eens. Dit werk is mijn passie en dat is het mooiste tijdverdrijf dat ik kan bedenken.’