Quest Psychologie 4|2011

 

Fotografie Johannes Abeling

Mubarak treedt af, Samuel buikdanst

Blog Monique Samuel

Kebab in Amersfoort

Opgroeien tussen twee culturen kan voor conflicterende gevoelens zorgen. Monique Samuel benut vooral de rijkdom ervan. Met haar verhalen en analyses brengt ze de Arabische Lente tot leven in Nederland.

 

‘Levensgevaarlijk, zo staat de gigantische Hezbollahwijk Dahya bekend in de Libanese hoofdstad Beiroet. De meeste mensen die er wonen steunen de militante, antiwesterse Hezbollahbeweging. Toen ik daar afgelopen zomer rondliep, zag ik tot mijn verbazing prachtige woningen en brede straten.
Ik dwaalde doelloos rond tot twee bloedmooie vrouwen langsreden in een moderne sportauto. Ze draaiden hun raampjes omlaag en vroegen wat wij op deze plek deden. En of mijn vriendin en ik niet wilden instappen. Zonder na te denken riep ik meteen: ja! Vervolgens toerden we anderhalf uur rond en lieten die meiden ons Dahya zien.
Het beeld dat ik kende uit de mediaverslagen - van een wijk die in puin ligt sinds de Israëlische bomaanslagen van 2006 - bleek totaal niet te kloppen. In plaats van armoede en ezelskarren zagen we veel rijke mensen en nieuwe torenflats, betaald door Iran. Die meiden bleken een lesbisch stel. De ene Libanees met sji’itische ouders maar zelf christelijk, de ander Algerijns en moslim.


Niets is wat het lijkt
'Niets is wat het lijkt, bleek in Beiroet. In het centrum kwamen we terecht in een supertrendy bar waar vrouwen strings en ultra korte rokjes droegen. Ik heb daar mojito’s gedronken met christenen en homo’s. Terwijl vijftien minuten verderop in een Palestijns vluchtelingenkamp mensen in een uitzichtloze situatie leven. Daar worden per jaar tientallen mensen geëlektrocuteerd doordat kabels waarmee illegaal stroom wordt afgetapt open en bloot op straat liggen.
Tijdens mijn reis van tweeënhalve maand door Egypte, Israël, Palestina, Jordanië en Libanon ben ik vaak verrast. De contrasten in die landen zijn gigantisch. In mijn boek Mozaïek van de revolutie beschrijf ik de situatie aan de hand van persoonlijke, verrassende ontmoetingen en ervaringen. Daardoor kan ik de veelzijdigheid van het Midden-Oosten laten zien. Ik wil een completer beeld tonen dan wij doorgaans hebben van de Arabische wereld. Het is vaak anders dan we hier denken.’


Kruidvat moest exploderen
‘Dik een jaar geleden, in november 2010, voorspelde ik het uitbreken van de Arabische revolutie. Ik kon niets bewijzen en wist niet wat er precies zou gebeuren. Maar ik voelde dat het tot een explosie moest komen, goedschiks of kwaadschiks. De hoofdredacties van alle grote kranten vonden mijn beweringen te speculatief. Uiteindelijk heeft het Nederlands Dagblad mijn artikel hierover toch geplaatst.
De Arabische wereld is een kruidvat, schreef ik toen. Zo moeilijk was dat voorspellen niet, een kwestie van goed observeren. Ik ben half Egyptisch, mijn vader is Egyptenaar. Ik kom regelmatig bij mijn familie in Caïro, dus ik zit bovenop de ontwikkelingen daar. Zowel extremistische organisaties als vrouwenbewegingen en jongeren gingen zich steeds beter organiseren. Al die bewegingen gingen naar een momentum toe.
De stress neemt toe. Ik merk het ook aan mijn familie. De werkdruk is toegenomen, familiebanden verslappen omdat iedereen zo hard werkt om geld te verdienen. Zes dagen per week, vijftien uur per dag werken, soms in twee of drie baantjes naast elkaar. Dat is heel gewoon voor veel mensen in Caïro. Iedereen wil het beste voor zijn kinderen, zestig procent van de bevolking is jonger dan vijfentwintig jaar.


Vrij door mobiel
De twintigers en dertigers die deze revolutie hebben ontketend willen meer vrijheid en kansen op sociaal en economisch vlak voor iedereen. Ik zie een gigantische generatiekloof tussen ouders van veertig-plus en hun kinderen die van mijn leeftijd zijn. Mijn tante nam me apart in haar slaapkamer. Ik moest haar uitleggen waarom Nederlandse vrouwen niet perse trouwen, dat ze ook gewoon alleen kunnen wonen. Terwijl mijn tante toch ook twee keer bij ons in Nederland is geweest. Ze vertelde trots dat Egyptische meisjes nog niet eens kussen voor het huwelijk. Dat was erg lachwekkend want mijn nichtje had me net verteld over de heetste ontmoetingsplaatsen en wie met wie wat deed. Hoewel het er misschien iets braver aan toe gaat dan bij ons, is er in Egypte wel degelijk seksueel bewustzijn onder de jongeren.
De jongere generaties hebben internet en mobiele telefoons. Ze luisteren naar Eminem en Rihanna en kijken via de satelliet naar Amerikaanse tv-zenders. In tegenstelling tot hun ouders, spreken de meeste Engels. De ouders hebben meestal geen idee waar die kids naar kijken. Ze denken dat hun dochters op Youtube alleen maar videoclips kijken. Ondertussen bloggen veel meiden over werkeloosheid of ongewenste intimiteiten. Dankzij de mobiele telefoon zijn jongeren veel vrijer geworden in het Midden-Oosten. Meisjes kunnen zonder controle van thuis contact hebben met jongens. Het uitbreken van de revolutie was voor de gemiddelde vijfenveertigjarige Egyptenaar net zo’n grote verrassing als voor veel Westerlingen.
De generatiekloof zie je ook terug in de politiek. De meeste Arabische landen worden geregeerd door oude mannen die misschien ooit met een ideaal zijn begonnen. Maar inmiddels vormen ze een grote gecorrumpeerde kliek met elkaar en hebben ze deze landen al tientallen jaren in hun greep. De machthebbers zijn steeds verder van de bevolking af gaan staan, zijn superrijk en schuiven elkaar hoge posten toe. Ze hebben geen idee wat er in een gewone volkswijk in Alexandrië gebeurt of hoe een boer in het zuiden van Egypte moet overleven.
 

Oma in Caïro
‘Zodra ik in Egypte ben, ben ik geen Monique meer maar Monira, mijn Egyptische naam. Dan functioneer ik anders, ik communiceer anders, vind andere dingen belangrijk. In Nederland vinden mensen mij al snel druk en luidruchtig. In Egypte is iedereen heel expressief. Je heft aldoor je handen in de lucht om woorden kracht bij te zetten. Of je trommelt met de handen op tafel en je noemt eten niet lekker maar goddelijk. Roepen, druk en luidruchtig zijn is de norm. De cultuur is totaal anders. Familie is heel belangrijk. Je kent de zoon van de nicht van je moeder, je groet de hele dag mensen en slaat elkaar daarbij op de schouder. Als je daarvoor open staat, zoals ik, functioneer je dus anders. De omgeving haalt het beste in mij naar boven.
De jongeren die de revolutie hebben ontketend zijn zelfbewust en gedreven. Ik herken mezelf in die houding. Ik vind jongeren in Nederland vaak doodsaai. Over het algemeen zijn scholieren en studenten hier onverschillig en onbewust. De kweenie-cultuur overheerst. Ik keek al jong het Jeugdjournaal, gevolgd door Het Journaal en actualiteitenrubrieken. Wij aten thuis nooit zonder te praten over actuele ontwikkelingen en politiek. Mijn dubbele achtergrond zorgt in mijn geval ook voor een verhoogd zelfbewustzijn. Vanaf mijn twaalfde ben ik me gaan verdiepen in mijn Egyptische wortels. Dat geldt niet voor elk halfbloed kind, maar bij mij ging het vanzelf.
Andere kinderen vertelden na de vakantie op school over de camping in Frankrijk. Ik was bij mijn oma in een volkswijk in Caïro geweest. Als ik foto’s liet zien van straten vol afval en lemen huizen en ezeltjes dan was dat niet te bevatten voor klasgenoten. Als iemand mij vraagt waar ik vandaan kom, kan ik om er snel af te zijn zeggen dat ik Egyptisch ben, maar dat is niet waar. En als ik zeg dat ik Nederlands ben doe ik de Egyptische cultuur kom tekort.’


Kebab in Amersfoort
‘Mijn vader wilde dat mijn zusje en ik vlekkeloos Nederlands zouden spreken, maar we draaiden thuis altijd Arabische muziek. Wij aten kebab en shoarma in de tijd dat je dat hier nog niet overal kon vinden. We buikdansten vaak, mijn moeder is daar ook goed in. Het idee van gastvrijheid is sterk bij ons. Laatst wilde mijn bezoek alleen een glas water. Ik kon ze niets slijten, geen koekje of koffie of broodjes. Het idee van de gesloten koektrommel vind ik gruwelijk. Je laat iemand niet vertrekken uit je huis zonder lekkere dingen te geven, dat is respectloos.
Mijn familie in Egypte leeft onder compleet andere omstandigheden dan de gemiddelde Nederlander. Ze behoren tot de lagere middenklasse, daarbinnen kunnen mensen elk moment een armoedeval maken. Ze moeten keihard knokken met z’n allen. Mijn oom wordt soms maandenlang niet uitbetaald. De meeste Egyptenaren hebben geen verzekering. Als ik bedenk hoe riant ik hier leef vergeleken met mijn Egyptische familie, leidt dat soms tot pijnlijke verwarring.’


Vertellen over revolutie
‘Buikdansend tijdens de uitzending van Pauw&Witteman, waar ik te gast was, live op tafel. Zo vierde ik het aftreden van de Egyptische president Mubarak. Het is ongeveer het leukste wat ik ooit heb gedaan! Hoewel ik altijd druk met mijn studie, met schrijven, met lezingen en debatten, klim ik het allerliefst op een podium klim met een gitaar.
Ik slok alles op wat het leven mij te bieden heeft sinds ik op mijn dertiende last kreeg van een afwijking aan mijn ogen. Mijn zicht is drastisch verminderd, ik zie nog maar tien procent en ik kan elk moment blind worden. Maar ik kan goed observeren. Ik let erg op details. Mijn vriendin zei tijdens onze reis: ‘Je ziet veel meer dan ik’. Ik raak met iedereen in gesprek. Zo werd ik door een bedoeïne uitgenodigd om een bezoek te brengen aan zijn oma, terwijl vreemden daar nooit welkom zijn. Doordat ik me bewust ben van mijn culturen maak ik gemakkelijk contact met anderen.
Als ik in de Leidse collegebanken vakken volg over Oost-Europese pogroms in de vorige eeuw vind ik dat heus relevant. Maar dan vraag ik me toch af wat ik hier doe. In de Arabische wereld wordt momenteel geschiedenis geschreven. Dáár gebeurt het momenteel. De revolutionaire gebeurtenissen in landen als Egypte en Syrië zijn zo belangrijk. Ik ben blij dat ik een rol mag spelen bij het tot leven brengen van de revolutie in Nederland. Daartoe voel ik mij verplicht tegenover het Egyptische volk.’